Thiên Điểu (tiếng Latinh: Apus) là chòm sao xếp thứ 67 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 206,327 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Tên chòm lấy từ tiếng Hy Lạp "apous" nghĩa là "không chân". Người châu Âu thế kỷ 16 nhận được xác chim thiên đường từ New Guinea đã bị cắt mất chân để làm hàng lưu niệm, nên tưởng loài chim này không có chân và suốt đời bay trên trời. Một hiểu lầm thương mại đã thành tên một chòm sao.
Chòm này do Pieter Dirkszoon Keyser và Frederick de Houtman ghi lại trong hải trình Hà Lan sang Đông Ấn các năm 1595–1597. Sở hữu cách của nó là Apodis — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Apodis. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là Aps.
Vị trí trên bầu trời
Thiên Điểu nằm ở góc phần tư thứ ba nam bán thiên cầu (SQ3), nhìn thấy được từ các vĩ độ 5°B – 90°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 7, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Nằm rất gần thiên cực nam nên từ Việt Nam gần như không thấy được. Muốn quan sát phải xuống nam bán cầu. Ba sao chính tạo thành một tam giác nhỏ mờ gần Nam Tam Giác.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là α Apodis, cấp sao biểu kiến 3,83. Các sao đáng chú ý khác: γ Aps (3,86), β Aps (4,23), δ Aps (sao đôi rộng, tách được bằng ống nhòm).
Thiên thể đáng xem
NGC 6101 (cụm sao cầu), IC 4499
Điều đáng nhớ nhất
Đây là một trong mười hai chòm do Pieter Dirkszoon Keyser và Frederick de Houtman lập từ các quan sát trên tàu buôn Hà Lan đi Đông Ấn cuối thế kỷ 16 — lần đầu tiên bầu trời cực nam được lập bản đồ có hệ thống.