Tiên Nữ (tiếng Latinh: Andromeda) là chòm sao xếp thứ 19 về diện tích trong 88 chòm sao được Hiệp hội Thiên văn Quốc tế công nhận, chiếm 722,278 độ vuông trên thiên cầu — cỡ trung bình trong 88 chòm.
Tên gọi và nguồn gốc
Trong thần thoại Hy Lạp, Andromeda là công chúa bị xích vào vách đá làm vật tế cho thuỷ quái, vì mẹ nàng — hoàng hậu Cassiopeia — trót khoe mình đẹp hơn các nàng tiên biển. Perseus cứu nàng, và cả gia đình ấy đều được đặt lên trời: Tiên Vương, Tiên Hậu, Tiên Nữ, Anh Tiên và Kình Ngư nằm cạnh nhau trên bầu trời mùa thu.
Chòm này thuộc 48 chòm sao cổ điển mà Ptolemy liệt kê trong bộ Almagest thế kỷ thứ hai. Sở hữu cách của nó là Andromedae — dạng dùng khi gọi tên các ngôi sao trong chòm, ví dụ alpha Andromedae. Chữ viết tắt ba chữ chính thức là And.
Vị trí trên bầu trời
Tiên Nữ nằm ở góc phần tư thứ nhất bắc bán thiên cầu (NQ1), nhìn thấy được từ các vĩ độ 90°B – 40°N. Thời điểm dễ quan sát nhất trong năm là khoảng tháng 11, khi chòm lên cao nhất vào đầu đêm.
Ngôi sao Alpheratz vừa thuộc Tiên Nữ vừa là góc đông bắc của Đại Hình Vuông Phi Mã — đó là mốc dễ nhất. Từ Alpheratz đi về phía đông bắc qua δ rồi Mirach, rồi rẽ lên hai bậc là tới M31. Ở Việt Nam chòm này lên khá cao vào tối tháng 10–12.
Các ngôi sao chính
Ngôi sao sáng nhất của chòm là Alpheratz (α And), cấp sao biểu kiến 2,06. Các sao đáng chú ý khác: Mirach (β And, 2,05), Almach (γ And, 2,10 — sao đôi vàng và lam rất đẹp qua kính nhỏ).
Thiên thể đáng xem
M31 thiên hà Tiên Nữ, M32 và M110 (hai thiên hà lùn đồng hành), NGC 752, NGC 7662 "Quả Cầu Tuyết Xanh"
Điều đáng nhớ nhất
M31 là vật thể xa nhất mắt thường thấy được: 2,5 triệu năm ánh sáng. Trong trời tối nó hiện ra như một vệt mờ hình bầu dục dài hơn cả Mặt Trăng — nhiều người lần đầu nhìn thấy đều bất ngờ vì nó lớn đến vậy.